Βυζαντινό σύμβολο Μ.Κωσταντίνου - Χ Ρ

«Συναξάρια και Ιστορία…» – ΗΧΩλόγιο

Η είδηση από τις εφημερίδες: «Σε αντίθεση με τη μεγαλειώδη υποδοχή που της έγινε και ήταν αντίστοιχη με αυτήν που αποδίδεται σε αρχηγό κράτους, ταπεινά αυτή τη φορά, το ιερό σκήνωμα της Αγίας Ισαποστόλου Ελένης μαζί με το Τίμιο Ξύλο επέστρεψε την περασμένη Παρασκευή στη Βενετία. Τα δύο αυτά ιερά θησαυρίσματα της Ορθοδοξίας παρέμειναν στο ναό της Αγίας Βαρβάρας στον ομώνυμο Δήμο από τις 14 Μαΐου μέχρι τις 15 Ιουνίου. Κοντά στο εκατομμύριο υπολογίζονται οι πιστοί που προσήλθαν στο ναό από διάφορα σημεία της Ελλάδας και του εξωτερικού για να προσκυνήσουν. Το σκήνωμα της μητέρας του αυτοκράτορα Μεγάλου Κωνσταντίνου βγήκε για πρώτη φορά από το ναό της Αγίας Ελένης, στο ομώνυμο νησί της Βενετίας, ύστερα από 1.700 χρόνια, κι επισκέφθηκε την Ελλάδα για πρώτη φορά στην ιστορία. Κατά την παραμονή του σκηνώματος εδώ, η Αγία Ελένη στέφθηκε για δεύτερη φορά αυτοκράτειρα με ορθόδοξο αυτοκρατορικό στέμμα. Τη στέψη έκανε ο Επίσκοπος Φαναρίου και γενικός διευθυντής της Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος Αγαθάγγελος.»

Τους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη, αγαπημένοι μου, μετά τον θάνατό τους, η εκκλησία τιμητικά τους αποκαλεί
Ισαποστόλους. Άλλωστε γι’ αυτό ο Φλάβιος Βαλέριος Κωνσταντίνος ενταφιάστηκε στον ναό των Αγίων Αποστόλων της Κωνσταντινούπολης και η λάρνακα του τοποθετήθηκε ανάμεσα στις δώδεκα κενές λάρνακες των μαθητών
του Χριστού, σαν δέκατη τρίτη. Αν κρίνουμε από τις αγιοποιήσεις που έχουν γίνει στις μέρες μας, από την Ανατολική και τη Δυτική Εκκλησία, τα κριτήρια δεν είναι πάντοτε αυστηρά. Κανένας φυσικά δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι η προσφορά του οραματιστή Κωνσταντίνου και της μητέρας του Ελένηςείναι τεράστια, τόσο στη νομιμοποίηση όσο και στην επιβολή, τελικά, του χριστιανισμού. Θα ήταν επίσης βλασφημία να τους συγκρίνει κανείς με κάποιους προσφάτως και με συνοπτικές διαδικασίες χαρακτηρισθέντες αγίους. Ωστόσο, αγαπημένοι μου, δεν πρέπει να λησμονούμε πως και ο γιος του αυτοκράτορα Κωνστάντιου Α’ Χλωρού και η μητέρα του, η ταπεινής καταγωγής
πλην όμως καλλονή Ελένη, εκτός από άγιοι παραμένουν προσωπικότητες και της Ιστορίας.

Το γεγονός ότι η εκκλησία τους εξίσωσε με τους δώδεκα αποστόλους δεν απαγορεύει σε κανέναν να εξετάσει τη ζωή τους, όχι με τους όρους των συναξαρίων αλλά με τους όρους της ιστοριογραφίας. Τα συναξάρια, θα μου πείτε, είναι για τους πιστούς. Ωστόσο, πίστη και επιστήμη είναι γνωστό πως σπανίως συμπορεύονται. Για τον πιστό ο βίος του Κωνσταντίνου είναι βίος αγίου, που σημαίνει βίος ακηλίδωτος, αν όχι από την αρχή της ζωής του, τουλάχιστον από εκείνο το απόγευμα της παραμονής της μάχης στη Μουλβία γέφυρα. Ήταν 28η Οκτωβρίου του 312 όταν είδε, όπως μας δίδαξαν και στο σχολείο, να σχηματίζεται στον ουρανό ένας φωτεινός σταυρός με την επιγραφή «εν τούτω νίκα». Το ίδιο βράδυ είδε σε όραμα τον Χριστό να του δίνει την εντολή να κατασκευάσει το νέο έμβλημά του, το χριστιανικό μονόγραμμα, ένα Χ πλεγμένο με το Ρ.

Εν τούτοις, αν καταφύγει κανείς στην εγκυκλοπαίδεια «Πάπυρος Larrusse –Britannica», στο λήμμα «Κωνσταντίνος Α ́, ο Μέγας» θα διαβάσει τα παρακάτω που τα γράφει ο Βλάσης Φειδάς, πανεπιστημιακός καθηγητής της Γενικής Εκκλησιαστικής Ιστορίας και της Βυζαντινής Ιστορίας: «Η αξιοπιστία των παραδόσεων για το όραμα αυτό σχολιάστηκε με ποικίλους τρόπους, αφού και οι ίδιες οι παραδόσεις παρουσιάζουν διαφορετικά στοιχεία. Ο Λακτάντιος υπονοεί ότι ο Μέγας Κωνσταντίνος είδε το όραμα κοιμώμενος, ενώ ο εκκλησιαστικός ιστορικός Ευσέβιος το περιγράφει ως πραγματικό όραμα κατά τη διάρκεια της ημέρας και το αποδίδει σε φανέρωση της θείας βούλησης. Ο Ευσέβιος συνδέθηκε στενότατα με τον Μέγα Κωνσταντίνο και οπωσδήποτε συζήτησε, άμεσα ή έμμεσα, και το θέμα αυτό, το οποίο με τόση έμφαση περιγράφει στον “Βίο Κωνσταντίνου”. Είναι γεγονός ότι ο Μέγας Κωνσταντίνος, αν και απέφευγε να συζητά τα σχετικά με το όραμα, δεν δίσταζε να αποδίδει την τελική επικράτησή του σε θεία έμπνευση. Ο Μέγας Κωνσταντίνος δεν ήταν χριστιανός, αλλά, όπως κι ο πατέρας του, έκλινε προς τον ενοθεϊσμό και λάτρευε ως ύψιστο θεό τον θεό Ηλιο (Απόλλωνα) και τη θεά Νίκη με σαφή συγκριτιστική ελευθερία. Μετά τη νίκη εναντίον του πεθερού του Μαξιμιανού και των επαναστατημένων Γερμανών (310), τις ευχαριστίες του προσέφερε σε έναν ναό του Ηλίου (Απόλλωνος) στη Γαλατία, όπου είδε το όραμα ότι ο θεός Ηλιος και η θεά Νίκη τού προσέφεραν δύο δάφνινα στεφάνια με ορισμένα σημεία στο κέντρο τους, τα οποία ερμηνεύθηκαν από τον ιερέα ότι θα βασίλευε τριάντα χρόνια (xxx) στην αυτοκρατορία».

Δύο λοιπόν, αγαπημένοι μου, τα οράματα που είδε ο Μέγας Κωνσταντίνος. Ο Απόλλωνας  στο πρώτο, ο Χριστός
στο δεύτερο. Ο πιστός, θα μου πείτε, μένει αδιάφορος μπροστά στις αμφιβολίες των ιστορικών. Δεν τον ενδιαφέρει
επίσης το γεγονός ότι ο Κωνσταντίνος δεν ασπάστηκε αμέσως τη νέα θρησκεία, τον χριστιανισμό. Δεν τον ενδιαφέρει το γεγονός ότι προήδρευσε στην Α ́ Οικουμενική Σύνοδο (το 325) ενώ ήταν αβάπτιστος. Θα αδιαφορήσει για το ότι βαφτίστηκε χριστιανός μόλις λίγες ημέρες πριν πεθάνει, ενώ ουδέποτε παραιτήθηκε από τον
ειδωλολατρικό τίτλο του «ύπατου αρχιερέα» (pontifex maximus).

Δεν θα ενοχληθεί επίσης ιδιαίτερα από το γεγονός ότι τον κατά τους ιστορικούς τραχύ του χαρακτήρα του καθόλου δεν το μαλάκωσε ο χριστιανισμός. Απόδειξη η διαταγή που έδωσε το 326, πεπεισμένος από τις διαβολές της δεύτερης συζύγου του, της Φαούστας, να θανατωθεί ο μεγαλύτερος γιος του, ο Φλάβιος Ιούλιος Κρίσπος, από την πρώτη του γυναίκα, τη Μινερβίνη. Αλλά και η Αυγούστα Φαούστα την ίδια μοίρα είχε. Ο αυτοκράτορας, ο οποίος ήταν γνωστός για τον ευμετάβλητο και κυκλοθυμικό χαρακτήρα του, δεν άργησε να διατάξει και τη δική της θανάτωση, μάλλον επειδή υποψιαζόταν ότι συνωμοτούσε εναντίον του.

Απ’ όσο γνωρίζω, αγαπημένοι μου, δεν υπάρχουν πληροφορίες για το ποια στάση κράτησε η μητέρα του Αγία Ελένη, στην περίπτωση της εκτέλεσης της Φαούστας. Για τη δολοφονία του εγγονού της όμως, του Κρίσπου, έχει γραφτεί ότι επέκρινε αυστηρά τον αυτοκράτορα γιο της. Σίγουρο είναι πάντως πως και η δική της συμβολή στην επικράτηση του χριστιανισμού υπήρξε τεράστια. Είχε δώσει μάλιστα εντολή να αναζητηθούν παντού ιερά λείψανα και κειμήλια και να συγκεντρωθούν στην Κωνσταντινούπολη, ώστε να δοξαστεί. Μαζί με πάμπολλα άλλα λείψανα, μεταξύ των οποίων και κάποια που δεν ήταν… αυθεντικά, εντοπίστηκε και μεταφέρθηκε στη νέα πρωτεύουσα η κεφαλή του
Ιωάννου του Προδρόμου.

Στο σημείο αυτό θα δώσω τον λόγο στον Εμμανουήλ Ροΐδη και την «Πάπισσα Ιωάννα»:  «Τα οστά του αγίου, εκταφέντα υπό του Αγ. Αθανασίου περιήλθον κατά την τότε συνήθειαν την οικουμένην άπασαν θαυματουργούντα, η δε κεφαλή είχε μετακομισθή υπό τινος Γάλλου καλογήρου εξ Αλεξανδρείας εις Γαλλίαν· καθότι οι Φράγκοι του μεσαίωνος ήρπαζον από των εκκλησιών της Ανατολής τα λείψανα των αγίων, ως οι απόγονοι αυτών τα συντρίμματα της αρχαίας τέχνης. Δάκτυλος του Αγ. Σεργίου ή κνήμη της Αγ. Φεβρωνίας επωλούντο τότε πολύ ακριβότερα ή σήμερον η κεφαλή του Ερμού ή βραχίων της Αφροδίτης· του δε Αγ. Ιωάννου το κρανίον κατατεθέν εν τη μονή του Αγ. Αγγελή εχρησίμευε τοις κατοίκοις προς θεραπείαν του πυρετού, ως σήμερον η κινίνη».

Προσθέτει ο Ροΐδης σε σημείωσή του: «Περί των λειψάνων και μάλιστα της κεφαλής του Βαπτιστού υπάρχουσι τοσαύται και τοσούτω αντιφατικαί παραδόσεις, ώστε ήθελε πιστεύσει τις ότι ο άγιος ούτος ήτο πολυκέφαλος, ως η Λερναία ύδρα, ή ότι μετά θάνατον επολλαπλασιάσθησαν τα λείψανα αυτού κατά την συνήθειαν του μεσαιώνος, ίνα επαρκέσωσιν εις την ευλάβειαν των χριστιανών. Οπωσδήποτε υπάρχουσιν εν μόνη τη Γαλλία επτά εκκλησίαι καυχώμεναι ότι κέκτηνται τα λείψανα του Αγ. Ιωάννη».

Σας ακούγεται βλάσφημος ο λόγος του Εμμανουήλ Ροίδη, αγαπημένοι μου; Ναι είναι. Αν όμως πρώτα δεχτούμε
πως είναι ευσέβεια η υποδοχή του σκηνώματος της Αγίας Ελένης με τιμές αρχηγού κράτους. Η ισαπόστολος ισότιμη
με οποιονδήποτε Πρόεδρο, όσο τρανός κι αν είναι αυτός; Υπάρχει μεγαλύτερη βλασφημία από αυτό;

Με αγάπη εύα